نامگذاري اسيدهاي معدني - نامگذاري بنيانهاي اسيدي
بسمه تعالي
نامگذاري اسيدهاي معدني
دانش آموزان توجه كنيد كه نامگذاري تركيبات شيميايي با قاعده ي معروف IUPAC ( آيوپاك)1 در جهان پذيرفته شده است. اسيدهاي معدني را نيز هنگام نامگذاري، به دو دسته دوتايي و سه تايي (اكسيژن دار) تقسيم مي كنند.
نامگذاري اسيدهاي دوتايي:
|
|
هيدرو + ريشه نام نافلز + يك + اسيد
مثال : H2S به هيدروسولفوريك اسيد معروف است
**************************************************
نامگذاري اسيدهاي اكسيژن دار :
اين اسيدها از سه عنصر تشكيل شده اند: نافلز – هيدروژن – اكسيژن
براي نامگذاري اين اسيدها، دانستن عدد اكسايش نافلز مركزي ضروري است و طبق يكي ازروشهاي زير عمل مي كنيم :
الف – اگر نافلز، عدد اكسايش كمترخود رادر فرمول داشته باشد:
|
ريشه نام نافلز + -و + اسيد |
مثال : HNO2 كه نيتروژن عدد اكسايش 3+ (و نه 5+) را دارد : نيترو اسيد
H2SO3 كه گوگرد عدد اكسايش 4+ ( و نه 6+) را دارد : سولفورو اسيد
H3PO3 كه فسفر عدد اكسايش 3+ ( و نه 5+) را داردد : فسفرو اسيد
ب – اگر نافلز ، عدد اكسايش بيشتر خود را در فرمول داشته باشد :
|
ريشه نام نافلز + -يك + اسيد
|
مثال : HNO3 كه نيتروژن عدد اكسايش 5+ را دارد : نيتريك اسيد
H2SO4 كه گوگرد عدد اكسايش 6+ را دارد : سولفوريك اسيد
H3PO4 كه فسفر عدد اكسايش 5+ را دارد : فسفريك اسيد
ج – اگر نافلز همانند هالوژنها بجز (F ) مثل كلر و برم و يد علاوه بر عدد كمتر و بيشتر، دو عدد اكسايش كمترين و بيشترين را نيزداشته باشد (1و3و5و7)
براي كوچكترين عدد اكسايش، پيشوند "هيپو" به ابتداي نام اسيد قسمت الف مي افزاييم:
مثال : HClO كه كلر عدد 1+ را دارد : هيپوكلرواسيد
براي بزرگترين عدد اكسايش پيشوند " پر" به ابتداي نام اسيد قسمت ب مي افزاييم :
مثال :HClO4 كه كلر عدد 7+ را دارد : پركلريك اسيد
بنيان هاي اسيدي
اگر اسيد اكسيژن دار ، هيدروژن اسيدي را از دست بدهد ، به آنيوني تبديل مي شود كه در اصطلاح به آن "بنيان اسيد" مي گويند.
|
|
مي شود:
تعداد بار – تعداد Hها – دوبرابر تعداد اكسيژن ها = عدد اكسايش نافلز
مثال : در سولفوريك اسيد H2SO4
6+ = 2- (2*4) = عدد اكسايش گوگرد
در بنيان هيدروژن سولفات HSO4 –
6+ = 1- 1- (2*4) = عدد اكسايش گوگرد
نكته مهم : در اسيدها و بنيان اسيد مربوطه اش ،عدد اكسايش نافلز تغييري نميكند.
نامگذاري بنيانهاي اسيدي
براي نام بنيان از اسيد مربوطه اش كمك مي گيرند:
اگر پسوند نام اسيد "-يك " بود ، كلمه اسيد را برداشته و پسوند" –يك" را به "-ات" تبديل
مي كنيم : سولفوريك اسيد H2SO4
سولفات SO42_
هيدروژن سولفات HSO4-
اگر پسوند نام اسيد "-و " بود ، كلمه اسيد را برداشته و پسوند "-و" را به "-يت" تبديل مي كنيم:
سولفورواسيد H2SO3
سولفيت SO32_
هيدروژن سولفيت HSO3-
1- IUPAC : اتحاديه بين المللي شيمي محض و كاربردي